Doğu Afrika ülkesi Sudan, Nisan 2023’te başlayan ve giderek şiddetlenen iç savaş nedeniyle tarihindeki en yıkıcı insani krizlerden birini yaşıyor. Ordu ile paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmalar, başkent Hartum ve Darfur başta olmak üzere ülkenin dört bir yanına yayılarak milyonlarca insanı evinden barkından etti, temel hizmetleri felç etti ve yaygın açlık ile hastalıklarla boğuşan bir nüfus bıraktı.
Birleşmiş Milletler’e göre, Sudan şu anda dünyanın en büyük yerinden edilme krizine sahne oluyor ve barışa dair umutlar giderek azalıyor.
### Çatışmalar Şiddetlenerek Yayılıyor
Sudan’daki iç savaş, 15 Nisan 2023’te Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) lideri General Abdulfettah el-Burhan ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) lideri General Muhammed Hamdan Dagalo (Hemedti) arasında patlak verdi. Temelinde, devrik lider Ömer el-Beşir sonrası geçiş sürecinde HDK’nin orduya entegrasyonu konusundaki anlaşmazlıklar yatıyor.
Başlangıçta Hartum ve Darfur bölgelerinde yoğunlaşan çatışmalar, zamanla Kordofan ve El Cezire gibi eyaletlere de yayıldı. Özellikle Darfur bölgesi, HDK’nin El Faşir’i ele geçirme çabalarıyla şiddetli çatışmalara sahne olmaya devam ediyor ve bu durum bölgedeki insani krizi daha da derinleştiriyor. Anadolu Ajansı’nın 22 Aralık 2023 tarihli haberine göre, savaş batıdan doğuya doğru yayılma eğilimi gösteriyor. Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) Afrika Bölge Direktörü Patrick Youssef, 22 Eylül 2025’te yaptığı açıklamada, çatışmaların yoğunlaştığını ve kontrol altına alınmak yerine yayıldığını, ateşkese dair hiçbir işaret olmadığını belirtti.
### Dünyanın En Büyük Yerinden Edilme Krizi
Sudan’daki savaşın en yıkıcı sonuçlarından biri, eşi benzeri görülmemiş boyuttaki yerinden edilme krizi. Güncel verilere göre, yaklaşık 13 milyon insan evlerini terk etmek zorunda kaldı. Bu sayı, 8.6 milyondan fazla kişinin ülke içinde yerinden edildiğini ve 3 milyondan fazla kişinin ise komşu ülkelere sığındığını gösteriyor. Yerinden edilenlerin yaklaşık yarısını çocuklar oluşturuyor, bu da ülkenin geleceği için ciddi endişeler yaratıyor.
Birçok ailenin çatışmalar nedeniyle üç kez yerinden edildiği bildiriliyor. Ülke içinde yerinden edilenler, özellikle Port Sudan gibi daha güvenli bölgelerde zorlu koşullar altında yaşam mücadelesi veriyorlar.
### Felaket Boyutundaki İnsani Durum
Çatışmaların başlamasından bu yana 15 binden fazla insan hayatını kaybettiği tahmin ediliyor, bazı kaynaklar bu sayının 20 bini aştığını belirtiyor. Ancak, sağlık sisteminin yüzde 75 ila 80’inin tahrip olması veya işlevsiz hale gelmesi nedeniyle gerçek rakamların çok daha yüksek olabileceği düşünülüyor.
Ülke genelinde yaklaşık 25 milyon kişi insani yardıma muhtaç durumda. Gıda güvenliği alarm verici seviyelere ulaştı; 18 milyon kişi akut açlıkla karşı karşıya. Dünya Gıda Programı, durumun iyileşmemesi halinde açlığın daha da artacağı konusunda uyardı. Ayrıca, 19 Ekim 2025 itibarıyla ülkede yayılan kolera salgını da insani krizi derinleştiriyor. Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi’ne (UNOCHA) göre, 3.000’den fazla kişi kolera nedeniyle hayatını kaybetti ve 120.000’den fazla vaka tespit edildi. Nil Nehri’nin taşmasıyla birlikte salgının yeni bölgelere sıçrama riski bulunuyor.
Uluslararası toplumun Sudan’a yönelik ilgisi ve finansman desteği ise yetersiz kalıyor. BM’nin 2.7 milyar dolarlık insani yardım planının sadece yüzde 6’sı toplandı. Ayrıca, BM, insani yardım dağıtımında bürokratik engellerle karşılaşmaya devam ettiklerini ve vize başvurularının sadece yüzde 16’sının onaylandığını bildirdi.
### Sonuç
Sudan’daki iç savaş, ülkeyi derin bir yıkıma sürüklerken, sivillerin yaşadığı acılar her geçen gün artıyor. Şiddetlenen çatışmalar, rekor seviyedeki yerinden edilme ve felaket boyutundaki insani kriz, uluslararası toplumun acil ve kapsamlı bir müdahalesini gerektiriyor. Ateşkesin sağlanması, insani yardımların engelsiz ulaştırılması ve siyasi bir çözümün bulunması, Sudan halkının umutlarını yeşertmek için hayati önem taşıyor.
