İcat, keşif ve buluş arasındaki fark nedir?

Yaygın kanının aksine icat ile buluş sözlükte eş anlamlıdır; asıl ayrım bu ikisiyle keşif arasındadır. Türk Dil Kurumu sözlüğünde "icat" maddesi doğrudan "buluş" maddesine yönlendirilir.

Kısa kural şudur: keşif bulunur, buluş yapılır. Keşfedilen şey zaten vardır ama bilinmemektedir; buluşta ise ortada daha önce olmayan bir şey ortaya çıkar.

Künye

• Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük
• İcat: "buluş" maddesine yönlendirilir
• Buluş: ilk defa yeni bir şey yaratma
• Keşif: var olduğu bilinmeyen bir şeyin ortaya çıkarılması
• Ayrım ölçütü: nesne önceden var mıydı?

Sözlük ne diyor?

TDK Güncel Türkçe Sözlük'e göre keşif, "var olduğu bilinmeyen bir şeyin ortaya çıkarılması" anlamına gelir. Sözlük ayrıca "ortaya çıkarma, meydana çıkarma" ve hukuk alanında yerinde inceleme anlamlarını da verir.

Buluş ise "ilk defa yeni bir şey yaratma" ve "bilinen bilgilerden yararlanarak daha önce bilinmeyen yeni bir bulguya ulaşma veya yöntem geliştirme" olarak tanımlanır. Her iki tanım da "icat" sözcüğüyle bitirilir.

İcat maddesi ise doğrudan "buluş"a yönlendirme yapar. Yani sözlük düzeyinde icat ve buluş arasında bir anlam farkı bulunmaz.

Ayrım nasıl yapılır?

Tek soru yeterlidir: o şey biz fark etmeden önce de var mıydı?

Varsa ve kimse bilmiyorduysa, ortaya çıkarılması keşiftir. Yoksa ve insan eliyle ortaya çıktıysa buluştur.

En sık yapılan hata

Çok sayıda ders materyalinde Amerika'nın "icat edildiği" ya da ampulün "keşfedildiği" yazar. İkisi de terstir.

Karışıklığın sebebi günlük dilde iki sözcüğün birbirinin yerine kullanılmasıdır. Sınavda veya ödevde ayrım sorulduğunda ölçüt her zaman aynıdır: nesnenin insan eliyle yapılıp yapılmadığı.

İkinci bir karışıklık da buluş ile inovasyon arasındadır. Buluş yeni bir şeyin ortaya çıkması, inovasyon ise o yeniliğin kullanıma geçirilmiş hâlidir.

Bilimsel keşif mi, teknolojik buluş mu?

Bu ayrım bilim ile teknoloji arasındaki farkla da örtüşür.

Bilim çoğunlukla var olanı anlamaya çalışır; bulguları keşif biçiminde ortaya çıkar. Teknoloji ise bilgiyi kullanarak araç ve yöntem üretir; ürünleri buluş biçiminde görünür. İkisi birbirini besler: bir keşif yeni buluşların önünü açar, bir buluş yeni keşifleri mümkün kılar.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Patent hukuku anlatımı yok. Hukuki anlamda "buluş" teriminin patent mevzuatındaki tanımı bu sayfanın kapsamı dışındadır.
• "Dünyanın ilk icadı" gibi sıralamalar yok. Böyle listeler doğrulanabilir tek bir kaynağa dayanmaz.
• Belirli bir buluşu kimin yaptığına dair tartışmalı atıflar yok. Birden fazla isme atfedilen buluşlarda taraf tutulmamıştır.
• Tarih sıralaması yok. Bu sayfa kavram ayrımı yapar, buluş tarihçesi vermez.
• Sözlük tanımlarının tamamı aktarılmadı. Yalnızca ayrımı ilgilendiren anlamlar alınmıştır.
• Yabancı dildeki karşılıkların hukuki eşdeğerliği yok. "Invention" ve "discovery" terimlerinin mevzuattaki karşılıkları ayrı bir konudur.

Sık Sorulan Sorular

İcat ile buluş aynı şey mi?

TDK sözlüğüne göre evet. "İcat" maddesi doğrudan "buluş" maddesine yönlendirilir ve buluşun tanımları da icat sözcüğüyle biter.

Keşif ile buluş farkı nedir?

Keşifte nesne zaten vardır ama bilinmiyordur. Buluşta ise daha önce olmayan bir şey insan eliyle ortaya çıkar.

Amerika icat mı edildi keşif mi?

Keşiftir. Kıta zaten vardı; Avrupalılar için bilinmiyordu.

Ampul keşif mi buluş mu?

Buluştur. Doğada var olan bir şey değildir, insan eliyle yapılmıştır.

Yerçekimi keşif mi?

Evet. Yerçekimi zaten vardı; tanımlanması ve yasalaştırılması bir keşiftir.

Bir şeyin hem keşif hem buluş olması mümkün mü?

Süreç olarak iç içe geçebilir. Bir keşif yeni bir aracın yapılmasını sağlarsa, keşif ile buluş arka arkaya gelir; ama iki kavram yine de ayrı şeyleri anlatır.

Tanımlar Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük'ten alınmıştır (sozluk.gov.tr). Sözlük maddelerinin tamamı değil, yalnızca kavram ayrımını ilgilendiren anlamlar aktarılmıştır. Patent mevzuatındaki hukuki "buluş" tanımı bu sayfanın kapsamı dışındadır.