Vekaletname Çeşitleri ve Hangisi Ne İşe Yarar?

Vekaletnamede iki temel ayrım vardır: şekil ayrımı ve yetki ayrımı.

Şekil ayrımı 1512 sayılı Noterlik Kanunu'ndan gelir: bazı işlemler "düzenleme", bazıları "onaylama" şeklinde yapılır. Yetki ayrımı ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndan gelir: bazı işlemler için vekilin özel olarak yetkili kılınması şarttır.

Künye

• Şekil dayanağı: 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.89, m.90
• Yetki dayanağı: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.504
• Tanım: TBK m.502
• Sona erme: TBK m.512, m.513
• Tapu işlemleri: Düzenleme şekli zorunlu
• Azil: Her zaman, tek taraflı

Vekâlet Sözleşmesi Nedir?

TBK m.502: "Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir."

Vekaletname ise bu yetkiyi belgeleyen yazılı metindir.

Düzenleme mi, Onaylama mı?

Bu ayrım pratikte en çok karışan noktadır.

Onaylama (m.90): "Hukuki işlemlerin altındaki imzanın onaylanması, imzayı atan şahsa ait olduğunun bir şerhle belgelendirilmesi şeklinde yapılır." İmzası onaylanan kâğıdın aslı ilgilisine verilir, imzalı bir örneği dairede saklanır. Kanun ekler: "Bu örnek harca tabi değildir."

Yani onaylamada noter metnin içeriğini değil, imzanın kime ait olduğunu belgeler.

Düzenleme (m.89): Metin noter tarafından düzenlenir; işlemin içeriği de noterin sorumluluğundadır. Kanun hangi işlemlerde bunun zorunlu olduğunu sayar.

Düzenleme Şekli Zorunlu Olan İşlemler

1512 sayılı Kanun m.89'un saydığı işlemler:

• Niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekaletnameler
• Vasiyetname
• Mülkiyeti muhafaza kaydı ile satış
• Gayrimenkul satış vaadi
• Vakıf senedi
• Evlenme mukavelesi
• Evlat edinme ve tanıma
• Mirasın taksimi sözleşmesi
• Diğer kanunlarda öngörülen sair işlemler

Listedeki ilk madde en çok karşılaşılanıdır: tapu işlemi için verilen vekaletname düzenleme şeklinde yapılmak zorundadır. Bu yüzden tapu vekaletnamesi, imza onayıyla geçerli olmaz.

Özel Yetki Gerektiren İşlemler

TBK m.504 önce genel kuralı koyar: "Vekâletin kapsamı, sözleşmede açıkça gösterilmemişse, görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Vekâlet, özellikle vekilin üstlendiği işin görülmesi için gerekli hukuki işlemlerin yapılması yetkisini de kapsar."

Ardından sınırı çizer. Maddeye göre vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça şunları yapamaz:

• Dava açamaz
• Sulh olamaz
• Hakeme başvuramaz
• İflas, iflasın ertelenmesi ve konkordato talep edemez
• Kambiyo taahhüdünde bulunamaz
• Bağışlama yapamaz
• Kefil olamaz
• Taşınmazı devredemez ve bir hak ile sınırlandıramaz

Bunun pratik sonucu: "genel vekaletname" diye bilinen belge, bu sekiz işlem için tek başına yetmez. Her biri için metinde açık yetki bulunması gerekir.

Genel ve Özel Vekaletname

Kanun "genel vekaletname" ve "özel vekaletname" terimlerini bu adlarla tanımlamaz. Uygulamadaki ayrım şu mantığa dayanır:

• Kapsamı geniş tutulan vekaletname: Vekile birden çok iş için yetki verir. Ancak m.504'teki sekiz işlem için yine açık yetki şarttır.
• Belirli işe özgü vekaletname: Tek bir işlem veya işlem türü için yetki verir. Kapsamı dar olduğu için risk de düşüktür.

Hangisinin kullanılacağına işin niteliği karar verir. Tapu işlemi gibi hâllerde ayrıca düzenleme şekli zorunluluğu devreye girer.

Vekilin Yükümlülükleri

• Talimata uygun ifa (m.505): Vekil, vekâlet verenin açık talimatına uymakla yükümlüdür. Vekâlet verenden izin alma imkânı bulunmadığında, durumu bilseydi onun da izin vereceği açık olan hâllerde talimattan ayrılabilir. Bunun dışında talimattan ayrılırsa, doğan zararı karşılamadıkça işi görmüş olsa bile vekâlet borcunu ifa etmiş olmaz.
• Şahsen ifa (m.506): Vekil, vekâlet borcunu bizzat ifa etmekle yükümlüdür. Yetki verilmişse veya durum zorunlu ya da teamül mümkün kılıyorsa istisna uygulanır.

Vekaletname Nasıl Sona Erer?

Tek taraflı sona erdirme (m.512): "Vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir." Kanun bir koşul ekler: uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.

Uygulamada vekaletnamenin geri alınmasına azil denir ve noter aracılığıyla yapılır.

Kendiliğinden sona erme (m.513): Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme; vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden sona erer. Taraflardan biri tüzel kişiyse, tüzel kişiliğin sona ermesinde de aynı hüküm uygulanır.

Bu hüküm önemli: vekaletname "süresiz" düzenlenmiş olsa bile ölüm veya ehliyet kaybıyla kendiliğinden sona erer.

Noterin Görevi

1512 sayılı Kanun m.60, noterlerin görevlerini sayar. Bunların başında "yapılması kanunla başka bir makam, mercî veya şahsa verilmemiş olan her nevi hukuki işlemleri düzenlemek" gelir.

Noter ücretleri Noterlik Kanunu ve harçlar mevzuatına göre belirlenir; bu sayfada tarife verilmemiştir.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Noter ücreti ve harç tutarı yok. Tarife her yıl değişir; rakam verilmemiştir.
• Fotoğraflı vekaletname zorunluluğunun mevzuat dayanağı yok. Hangi işlemlerde fotoğraf zorunlu olduğu bu sayfa hazırlanırken madde düzeyinde doğrulanamadı.
• Notere gidilirken gereken belge listesi yok. Uygulama belgeleri doğrulanamadı.
• Tanık zorunluluğu ve engelli kişiler için özel usul yok. Noterlik Kanunu'nun ilgili maddeleri bu sayfa hazırlanırken okunmadı.
• Yurt dışında düzenleme ve apostil usulü yok. Konsolosluk ve apostil süreci kapsam dışıdır.
• Vekaletname sorgulama hizmeti yok. e-Devlet veya noterlik sisteminde böyle bir hizmetin adı doğrulanmadı.
• Azilnamenin vekile tebliği zorunluluğu yok. Tebliğ usulü bu sayfa hazırlanırken doğrulanamadı.
• Vekaletname örnek metni yok. Hazır metin verilmemiştir.
• Hukuki tavsiye yok. Sayfa mevzuat aktarımıdır.

Sık Sorulan Sorular

Tapu işlemi için hangi vekaletname gerekir?

Düzenleme şeklinde olanı. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.89, "niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekaletnameleri" düzenleme şeklinde yapılması zorunlu işlemler arasında sayar. İmza onayı yeterli değildir.

Düzenleme ile onaylama arasındaki fark nedir?

Onaylamada noter yalnızca imzanın kime ait olduğunu şerhle belgeler (m.90). Düzenlemede ise metni noter düzenler ve işlemin içeriği de noterin sorumluluğundadır.

Genel vekaletname her işe yeter mi?

Yetmez. TBK m.504'e göre vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas veya konkordato talep edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve bir hakla sınırlandıramaz.

Vekaletname nasıl iptal edilir?

TBK m.512: vekâlet veren ve vekil her zaman sözleşmeyi tek taraflı sona erdirebilir. Uygulamada bu işlem noter aracılığıyla yapılır. Uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf, karşı tarafın zararını gidermekle yükümlüdür.

Vekaletnamenin süresi var mı?

Metinde süre belirtilmemişse süresiz olabilir. Ancak TBK m.513 uyarınca vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası hâlinde sözleşme kendiliğinden sona erer.

Vekil talimata uymak zorunda mı?

Evet. TBK m.505: vekil, vekâlet verenin açık talimatına uymakla yükümlüdür. İzin alma imkânı bulunmadığında ve vekâlet verenin de izin vereceği açık olan hâllerde talimattan ayrılabilir.

Vekil işi başkasına devredebilir mi?

Kural olarak hayır. TBK m.506: vekil, vekâlet borcunu bizzat ifa etmekle yükümlüdür. Yetki verildiği veya durumun zorunlu ya da teamülün mümkün kıldığı hâller istisnadır.

Mal rejimi sözleşmesi için vekaletname olur mu?

Evlenme mukavelesi, 1512 sayılı Kanun m.89'da düzenleme şeklinde yapılması zorunlu işlemler arasında sayılmıştır. Mal rejimi sözleşmesinin şekli ise 4721 sayılı Kanun m.205'te noterde düzenleme veya onaylama olarak belirlenmiştir.

Kaynak: 1512 sayılı Noterlik Kanunu (m.60, m.89, m.90) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.502, m.503, m.504, m.505, m.506, m.512, m.513) ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.205 - Mevzuat Bilgi Sistemi üzerindeki yürürlükteki kanun metinleri madde madde okunmuştur. Noter ücreti, fotoğraf zorunluluğu dayanağı, belge listesi, apostil usulü, örnek metin ve hukuki tavsiye içermez.