Vergi türleri nelerdir? Türkiye'deki temel vergi kanunları

Türkiye'deki vergileri anlamanın en pratik yolu, verginin neyin üzerinden alındığına bakmaktır: gelir, harcama ya da servet. Bu üçlü ayrım ders kitaplarında yaygın biçimde kullanılıyor; aşağıda her grubun dayandığı kanunu numarasıyla veriyoruz.

Önce çerçeveyi kuran kanun: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu. Madde 1 hükmüne göre bu Kanun genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır. Madde 2 ise bir sınır koyar: gümrük idarelerince alınan vergi ve resimler bu Kanuna tâbi değildir. Yani VUK vergi borcunun nasıl doğduğunu, tarh ve tahakkukun nasıl yapıldığını düzenler; verginin konusunu her vergi kendi kanununda tanımlar.

Gelir üzerinden alınan vergiler

Gelir vergisi gerçek kişilerin gelirini, kurumlar vergisi ise 5520 sayılı Kanun'un birinci maddesinde sayılan kurumların kazançlarını konu alır.

Harcama üzerinden alınan vergiler

Özel tüketim vergisinin konusu, 4760 sayılı Kanun'un birinci maddesine göre Kanuna ekli dört listede yer alan malların teslimi, ilk iktisabı ya da ithalidir. Yani ÖTV her mala değil, listede sayılanlara uygulanır. Banka ve sigorta muameleleri vergisi ile özel iletişim vergisi ise 6802 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir.

Servet üzerinden alınan vergiler

Dolaylı ve dolaysız ayrımı

Yaygın bir ikinci ayrım, verginin yükümlüsü ile fiilen ödeyeni arasındaki ilişkiye bakar. Gelir ve kurumlar vergisi gibi doğrudan mükelleften alınan vergilere dolaysız, fiyatın içine girerek tüketiciye yansıyan katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi gibi vergilere dolaylı denir.

Bu sayfa bu ayrımı bir öğretim terimi olarak aktarıyor; resmî bir kurumun yayımladığı bağlayıcı bir tasnif olarak sunmuyor.

Vergi levhası yükümlülüğü için vergi levhası nedir sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu Sayfada Ne Yok?

• Vergi oranları ve tarife dilimleri yok. Oranlar sık değiştiği için yazılmaz; güncel oran her verginin kendi kanunundan ve Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından izlenmelidir.
• Tutar ve maktu bedel yok. Her yıl yeniden değerleme oranıyla değişir.
• İstisna ve muafiyet listeleri yok. Her kanunun kendi bölümlerinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
• Beyan ve ödeme takvimi yok. Ayrı sayfaların konusudur.
• Vergi planlaması tavsiyesi yok. Sayfa bilgi verir.
• Gümrük vergileri yok. Vergi Usul Kanunu madde 2 ile kapsam dışındadır.
• Belediye vergileri ayrıntısı yok. 2464 sayılı Kanun'un konusudur.

Sık Sorulan Sorular

Vergiler kaça ayrılır?

Yaygın öğretim ayrımına göre gelir, harcama ve servet üzerinden alınan vergiler olmak üzere üç gruba; bir diğer ayrımda dolaylı ve dolaysız olarak ikiye.

Vergi Usul Kanunu neyi düzenler?

Verginin konusunu değil, usulünü: tarh, tahakkuk, tahsil ve denetim kurallarını. Genel bütçeye giren vergilerle il özel idaresi ve belediye vergilerini kapsar.

Gümrük vergileri Vergi Usul Kanunu'na tâbi mi?

Hayır. Madde 2 bunu açıkça kapsam dışında bırakır.

Özel tüketim vergisi her maldan alınır mı?

Hayır. 4760 sayılı Kanun'a ekli listelerde sayılan malların teslimi, ilk iktisabı veya ithali vergiye tâbidir.

Banka ve sigorta muameleleri vergisi hangi kanunda?

6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'nda. Özel iletişim vergisi de aynı kanunda düzenlidir.

Veraset ve intikal vergisi hangi gruba girer?

Servet ve servet transferi üzerinden alınan vergiler arasında anılır; dayanağı 7338 sayılı Kanun'dur.

Kaynak: Kanun künyeleri ve konu tanımları, her kanunun Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel metninden okunmuştur: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (mevzuat.gov.tr), ayrıca 193, 5520, 3065, 4760, 488, 6802, 1319, 197 ve 7338 sayılı kanunlar. Vergi oranları, tutarlar, istisna listeleri ve beyan takvimi sık değiştiği için bu sayfada yer almamaktadır. Gelir, harcama ve servet ayrımı ile dolaylı-dolaysız ayrımı öğretim terimi olarak aktarılmış, resmî bir kurum tasnifi olarak sunulmamıştır. Son kontrol 11 Kasım 2026.