Mevcut bir binanın deprem karşısındaki durumu, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nde tanımlı dört performans düzeyinden biriyle ifade edilir. Yönetmelik Resmî Gazete'de 18 Mart 2018'de yayımlandı (sayı 30364 Mükerrer) ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi. Dayanağı 7269 sayılı Kanun'un madde 3 hükmü ile 5902 sayılı Kanun'dur.
Aynı yönetmelik, 2007'de yayımlanan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Eski yönetmeliğe dayanan değerlendirmeler bugünün mevzuatını yansıtmıyor.
Dört performans düzeyi
| Kesintisiz Kullanım | Taşıyıcı sistem elemanlarında yapısal hasar yok ya da hasar ihmal edilebilir ölçüde |
| Sınırlı Hasar | Sınırlı düzeyde hasar; doğrusal olmayan davranış sınırlı kalmış |
| Kontrollü Hasar | Can güvenliğini sağlamak üzere, çok ağır olmayan ve çoğunlukla onarılması mümkün hasar |
| Göçmenin Önlenmesi | İleri düzeyde ağır hasarın meydana geldiği göçme öncesi durum; kısmen veya tamamen göçme önlenmiş |
Bu tanımlar yönetmeliğin üçüncü bölümünde yer alıyor. Sık yapılan bir atıf hatası var: performans düzeyleri on beşinci bölümde değil üçüncü bölümde tanımlıdır. On beşinci bölümün konusu mevcut bina sistemlerinin değerlendirilmesi ve güçlendirme tasarımı için özel kurallardır.
Dört deprem yer hareketi düzeyi
| DD-1 | 50 yılda aşılma olasılığı yüzde 2; tekrarlanma periyodu 2475 yıl; çok seyrek |
| DD-2 | Yüzde 10; 475 yıl; seyrek — standart tasarım deprem yer hareketi |
| DD-3 | Yüzde 50; 72 yıl; sık |
| DD-4 | 30 yılda yüzde 50; 43 yıl; çok sık — servis deprem yer hareketi |
Değerlendirme, bir performans düzeyinin hangi yer hareketi düzeyi altında sağlanacağı sorusu olarak kurulur.
Bina kullanım sınıfı ve deprem tasarım sınıfı
Yönetmelik binaları kullanım amacına göre üç bina kullanım sınıfına ayırıyor ve her sınıfa bir önem katsayısı veriyor: birinci sınıfta 1.5, ikincide 1.2, üçüncüde 1.0. Deprem tasarım sınıfı ise kullanım sınıfı ile kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısına bağlı olarak belirleniyor. Ayrıca sekiz bina yükseklik sınıfı tanımlı.
Hesap yöntemleri
Doğrusal yöntemler: eşdeğer deprem yükü yöntemi, mod birleştirme yöntemi, zaman tanım alanında mod toplama yöntemi. Doğrusal olmayan yöntemler: tek modlu itme yöntemleri, çok modlu itme yöntemleri ve zaman tanım alanında doğrusal olmayan hesap yöntemi.
Riskli yapı tespiti ayrı bir rejim
Bu ayrımı anlamak önemli, çünkü iki süreç karıştırılıyor. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (kabul 16/5/2012, Resmî Gazete 31/5/2012 sayı 28309) madde 2 hükmünde riskli yapıyı tanımlıyor: ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı.
Fark şöyle kurulabilir: yönetmeliğin on beşinci bölümü bir mühendislik değerlendirmesi ve güçlendirme tasarımı çerçevesidir, çıktısı performans düzeyidir. 6306 rejiminin çıktısı ise idarî bir tespit, tebligat, teknik heyete itiraz ve yıkım ile dönüşüm sürecidir.
Tespite ilişkin esaslar müstakil bir yönetmelik değil; 6306'nın uygulama yönetmeliğinin ekinde yer alıyor. Tespit, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nca lisanslandırılan kurum ve kuruluşlarca yapılıyor; lisanslanabilenler arasında kamu kurumları, üniversiteler, ilgili meslek odalarına büro tescilli kuruluşlar ve yapı denetim ile laboratuvar kuruluşları yer alıyor.
Malik ne yapar?
Tespit, öncelikle yapı malikleri ya da kanunî temsilcileri tarafından, masrafları kendilerine ait olmak üzere yaptırılır. 2024'te yapılan bir değişiklikle talep elektronik yazılım sistemi üzerinden yapılıyor. Kural olarak her yapı için tek rapor düzenlenir.
Tasarımda kullanılan harita spektral ivme katsayıları, dört yer hareketi düzeyi için Türkiye Deprem Tehlike Haritaları kapsamında tanımlanmıştır.
Haritanın nasıl okunduğu için deprem tehlike haritası nasıl okunur sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Belirli bir bina ya da bölge için risk öngörüsü yok. Bu sitede "şu bina yıkılır" türü değerlendirme yazılmaz.
- Deprem tahmini yok.
- Performans düzeyinin "yıkılır / yıkılmaz" karşılığı yok. Düzeyler hasar durumunu tanımlar, sonucu öngörmez.
- Tablo eşik sayıları yok. Deprem tasarım sınıfı tablosundaki katsayı eşikleri yazılmamıştır.
- Lisanslı kuruluş listesi ve bağlantısı yok. Güncel resmî yayım adresi doğrulanamadı.
- Tespit ücreti yok.
- Güçlendirme projesi tarifi yok. Mühendislik hizmetidir.
Sık Sorulan Sorular
Performans düzeyleri nelerdir?
Dört düzey: Kesintisiz Kullanım, Sınırlı Hasar, Kontrollü Hasar ve Göçmenin Önlenmesi.
DD-2 ne anlama geliyor?
50 yılda aşılma olasılığı yüzde 10, tekrarlanma periyodu 475 yıl olan standart tasarım deprem yer hareketi.
Hangi yönetmelik yürürlükte?
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği; 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi ve 2007 tarihli yönetmeliği yürürlükten kaldırdı.
Performans değerlendirmesi ile riskli yapı tespiti aynı şey mi?
Hayır. Biri mühendislik değerlendirmesi ve çıktısı performans düzeyidir; diğeri 6306 sayılı Kanun kapsamında idarî bir tespittir ve dönüşüm sürecini başlatır.
Riskli yapı tespitini kim yapar?
Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nca lisanslandırılan kurum ve kuruluşlar.
Tespiti kim talep eder?
Öncelikle yapı malikleri ya da kanunî temsilcileri, masrafları kendilerine ait olmak üzere. Talep elektronik yazılım sistemi üzerinden yapılır.
Kaynak: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Resmî Gazete 18/3/2018 sayı 30364 Mükerrer, yürürlük 1/1/2019 (mevzuat.gov.tr) — performans düzeyleri, yer hareketi düzeyleri, bina kullanım sınıfı ve hesap yöntemleri; 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr) ve uygulama yönetmeliği; Türkiye Deprem Tehlike Haritası (afad.gov.tr). Tablo eşik sayıları ve lisanslı kuruluş listesi doğrulanamadığı için yazılmamıştır. Bu sayfa hiçbir bina ya da bölge için risk öngörüsü içermez. Son kontrol 11 Kasım 2026.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.