
"Türk Gıda Kodeksi"ni tek bir kitap gibi düşünmek yanıltıyor. Kodeks, ürün gruplarına göre ayrı ayrı yayımlanan tebliğlerden oluşan bir bütün — ve her tebliğin kendi künyesi, kendi yürürlük tarihi, kendi geçiş hükmü var.
Bu sayfa kodeksi iki somut tebliğ üzerinden anlatıyor: Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği ile Sofralık Zeytin Tebliği. İkisi de aynı yapıyı gösteriyor.
Bir kodeks tebliği nasıl adlandırılıyor?
Ad kalıbı sabit: "Türk Gıda Kodeksi" + ürün adı + "Tebliği" + tebliğ numarası.
- Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26) — RG 17 Eylül 2017 – 30183
- Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2014/33) — RG 23 Ağustos 2014 – 29097
Tebliğ numarasının biçimi de bilgi veriyor: yıl / sıra numarası. Yani 2017/26, 2017 yılında yayımlanan tebliğlerden biri.
Künyede tebliğ numarasının atlanması sık yapılan bir hata; aynı Resmî Gazete sayısında birden fazla tebliğ bulunabiliyor.
Her tebliğin aynı iskeleti var
İki tebliği yan yana koyduğunuzda aynı sıra görünüyor:
- Amaç — tebliğ neyi düzenliyor (her ikisinde de MADDE 1)
- Kapsam — hangi ürünleri kapsıyor
- Dayanak — hangi üst düzenlemeye dayanıyor
- Tanımlar — ürün adlarının resmî karşılıkları (MADDE 4)
- Ürün özellikleri — karşılanması gereken ölçütler (MADDE 5)
- Ambalajlama ve etiketleme
- Yürürlükten kaldırılan tebliğ
- Geçiş hükümleri (GEÇİCİ MADDE)
- Yürürlük ve Yürütme
Bu iskelet, bir tebliği okurken aradığınız bilgiyi nerede arayacağınızı söylüyor. Ürün adının ne anlama geldiğini öğrenmek istiyorsanız Tanımlar, neyi karşılaması gerektiğini merak ediyorsanız Ürün özellikleri maddesine bakmak gerekiyor.
Yeni tebliğ eskisini kaldırıyor
Kodeks tebliğleri birikmiyor; yenisi eskisinin yerini alıyor ve bunu açıkça yazıyor.
2017/26 m.20: "7/8/2010 tarihli ve 27665 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2010/35) yürürlükten kaldırılmıştır."
2014/33 m.16: "Bu Tebliğ ile, 25/5/2008 tarihli ve 26886 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2008/24) yürürlükten kaldırılmıştır."
Bunun pratik sonucu önemli: bir gıda ürünü hakkında bilgi ararken, bulduğunuz metnin hangi tebliğe dayandığına bakmak gerekiyor. 2008/24 veya 2010/35 sayılı tebliğlere dayanan içerik bugün geçerli değil.
Geçiş hükümleri: değişimin yumuşatılması
Yeni tebliğ yürürlüğe girdiğinde üreticinin elindeki stok ve devam eden üretim sorun olur. Kodeks tebliğleri bunu geçici maddelerle çözüyor:
2017/26 Geçici m.1: "Halen faaliyet gösteren ve bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünleri üreten işletmeler bu Tebliğin yayımından sonra 1 yıl içinde bu Tebliğ hükümlerine uymak zorundadır."
2014/33 Geçici m.1: yayım tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri 31/12/2014 tarihine kadar uyum sağlar.
İki farklı teknik: biri süre veriyor, diğeri son tarih koyuyor. Geçici maddelerin nasıl okunduğunu geçici madde ne işe yarar sayfasında ayrıca anlattık.
Tebliğ metni ile ekleri ayrı
Kodeks tebliğlerinde sayısal tabloların önemli bir kısmı eklerde bulunuyor ve ekler ayrı dosya olarak yayımlanıyor. Sofralık zeytin tebliğinde tuz ve pH değerleri Ek-1'de, dane iriliği aralıkları Ek-2'de; zeytinyağı tebliğinde kimyasal ölçütler Ek-1 ve Ek-2'de.
Yani tebliğin ana metnini okumak, sayısal eşikleri öğrenmeye yetmiyor. Bu sayfa ve kümedeki diğer sayfalar ek tablolarından sayı vermiyor — o dosyalar bu çalışmada okunmadı.
Etiketleme: iki kat kural
Sofralık zeytin tebliğinin etiketleme maddesi, kendi kurallarını sıralamadan önce genel etiketleme düzenlemesine atıf yapıyor ve "yer alan hükümler ile birlikte aşağıdaki hükümlere de uygun olur" diyor. Yani ürüne özel tebliğ, genel kuralların yerine geçmiyor; üstüne ekleniyor.
Burada bir ayrıntı daha var ve kodeks okurken işe yarıyor: bu atıf, künyesinde "üçüncü mükerrer" ibaresi bulunan bir Resmî Gazete nüshasına yapılıyor. Künyede mükerrer ibaresinin neden atlanmaması gerektiğini mükerrer sayı nedir sayfasında açtık.
Kodeksin iki tebliğinin somut içeriği için sofralık zeytin sınıflandırması, zeytinyağı asitlik derecesi, naturel sızma zeytinyağı ve pirina yağı sayfalarına bakabilirsiniz.
Son kontrol: 18 Kasım 2026.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Türk Gıda Kodeksi'nin dayandığı kanunun lafzı yok. 5996 sayılı Kanun bu çalışmada açılmadı; sayfa kodeksi yalnızca okunan iki tebliğin yapısı üzerinden anlatıyor.
- Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'nin hükümleri yok; metin açılmadı.
- Yatay ve dikey kodeks ayrımı yok; aynı sebeple.
- Ulusal Gıda Kodeks Komisyonunun yapısı ve çalışma usulü yok.
- Yürürlükteki tüm kodeks tebliğlerinin listesi yok.
- Kodekse aykırılığın yaptırımları ve idari para cezası tutarları yok; tutarlar her yıl değiştiği için yazılmaz.
- Uluslararası Codex Alimentarius ile ilişki yok; o metinler açılmadı.
- Astroloji ve fal içeriği yok; kişisel veri niteliğinde bilgi yazılmaz.
Sık Sorulan Sorular
Türk Gıda Kodeksi tek bir metin mi?
Değil. Ürün gruplarına göre ayrı ayrı yayımlanan tebliğlerden oluşuyor. Her tebliğin kendi künyesi, yürürlük tarihi ve geçiş hükmü var.
Kodeks tebliğleri nasıl adlandırılıyor?
Kalıp sabit: "Türk Gıda Kodeksi" + ürün adı + "Tebliği" + tebliğ numarası. Numara yıl ve sıra numarasından oluşuyor; örneğin 2017/26, 2017 yılında yayımlanan tebliğlerden biri.
Yeni bir tebliğ eskisini kaldırıyor mu?
Kaldırıyor ve bunu açıkça yazıyor. 2017/26 sayılı tebliğin 20 nci maddesi 2010/35 sayılı tebliği, 2014/33 sayılı tebliğin 16 ncı maddesi 2008/24 sayılı tebliği yürürlükten kaldırmış.
Tebliğ yürürlüğe girince üreticiler hemen uymak zorunda mı?
Geçici maddeler uyum süresi tanıyor. 2017/26 sayılı tebliğ yayımdan sonra 1 yıl veriyor; 2014/33 sayılı tebliğ ise 31/12/2014 son tarihini koymuş.
Sayısal değerler tebliğin neresinde?
Çoğu eklerde. Sofralık zeytin tebliğinde tuz ve pH değerleri Ek-1, dane iriliği aralıkları Ek-2; zeytinyağı tebliğinde kimyasal ölçütler Ek-1 ve Ek-2'de. Ekler ayrı dosya olarak yayımlanıyor.
Ürüne özel tebliğ genel etiketleme kurallarının yerine geçer mi?
Geçmiyor. Sofralık zeytin tebliğinin etiketleme maddesi, genel etiketleme düzenlemesindeki hükümler "ile birlikte" kendi hükümlerine de uyulacağını söylüyor; yani kurallar üst üste biniyor.
Kaynaklar: Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26), m.1, m.4, m.20 ve Geçici m.1, RG 17/9/2017-30183 — Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2014/33), m.5, m.12, m.16 ve Geçici m.1, RG 23/8/2014-29097. İki tebliğin de tam metni 18 Kasım 2026'da açılıp okundu. Kodeksin dayandığı kanun ve çerçeve yönetmelik bu çalışmada açılmadı.






Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.