Reklam
Gerekli Bilgiler

Sofralık Zeytin Nasıl Sınıflandırılır?

Tebliğ üç ayrı eksende sınıflandırıyor: olgunluk, işleme şekli ve sunuş şekli. Dikkat çeken şey listede olmayan: kalite sınıfı diye bir ayrım yok.

Sofralık Zeytin Nasıl Sınıflandırılır?

Sofralık zeytinin sınıflandırması, çoğu kişinin sandığından farklı kuruluyor. Tebliğ üç ayrı eksende sınıflandırma yapıyor ve bu eksenler birbirinin alternatifi değil — aynı zeytin üçünde birden yer alıyor.

Dayanak metin, Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2014/33); 23 Ağustos 2014 tarihli ve 29097 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Bu tebliğ, 25/5/2008 tarihli ve 26886 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2008/24 sayılı tebliği yürürlükten kaldırdı (m.16) — eski tebliğe dayanan kaynaklar güncel değil.

Birinci eksen: olgunluk derecesi

m.5/2 üç sınıf sayıyor:

  • Yeşil zeytin
  • Rengi dönük / pembe zeytin
  • Siyah zeytin

Burada belirleyici olan zeytinin hasat edildiği olgunluk. Yani siyah zeytin ile yeşil zeytin farklı ağaçların ürünü değil; aynı meyvenin farklı olgunluk dönemlerinde toplanmışı.

İkinci eksen: işleme şekli

m.5/3, zeytini işleme şekline göre ikiye ayırıyor ve alt başlıklar veriyor:

Doğal zeytin — alkali kullanılmaksızın işlenen:

  • Doğal salamura zeytin
  • Sele zeytini
  • Doğal kurutulmuş zeytin

İşlem görmüş zeytin — alkali ile işlem gören.

Tebliğin 4 üncü maddesi alt türleri tanımlıyor. Örneğin doğal kurutulmuş zeytin, "alkali kullanılmaksızın olgun zeytin danelerinin tekniğine uygun olarak suyunun uzaklaştırılması ile elde edilen zeytin" olarak tanımlanmış.

Bu eksenin ürünün tadına etkisi de tebliğde yazılı. m.5/1-(e): "Doğal zeytin daha fazla meyve aromasına sahiptir, hafif acı tatta olabilir." Yani hafif acılık bir kusur değil, doğal işlemenin beklenen sonucu.

Üçüncü eksen: piyasaya sunuş şekli

Bütün, çekirdeği çıkarılmış, dolgulu ve salata zeytinler gibi ayrımlar bu eksende. Tebliğ bunlara özel kurallar da getiriyor:

  • Salata zeytin (m.5/1-ç): zeytin oranı, süzme ağırlık üzerinden ilave edilen karışım maddeleri toplamının en az %70'i olmalı.
  • Dolgu maddeleri (m.5/1-ğ): biber, soğan, badem, kereviz, kapari, portakal veya limon kabuğu, fındık içi ve benzeri maddeler tek başına veya karıştırılarak kullanılabiliyor.
  • Tek çeşit kuralı (m.5/1-f): bütün haldeki çekirdekli veya çekirdeksiz zeytinlerde "her bir paket üründe tek çeşit zeytin kullanılır."

Listede olmayan: kalite sınıfı

Bu, sayfanın en önemli bulgusu. Tebliğin tam metninde "kalite sınıfı" diye bir ayrım yok; "ekstra" ifadesi de geçmiyor. Yani Türk Gıda Kodeksi sofralık zeytini "ekstra / birinci / ikinci" biçiminde derecelendirmiyor.

Bunun yerine tebliğ, ürün özellikleri üzerinden bir asgari eşik koyuyor (m.5/1):

  • Kendine özgü tadı ve kokusu dışında yabancı tat ve koku içermez
  • Kendine özgü yenilebilme olgunluğunda olur
  • Kokuşmuş, küflenmiş olmaz
  • Yabancı madde (çekirdek, yaprak, sap, zeytin parçaları, dolgu maddeleri) en fazla 100 gramda 5 adet (m.5/1-ı)
  • Çekirdeksiz ve çekirdeği çıkarılmış zeytinlerde, 5 mg'dan fazla gelen çekirdek parçaları veya bütün çekirdek miktarı en fazla 100 gramda 2 adet (m.5/1-h)
  • Hazır ambalajlı zeytinlerin pH değeri ve tuz (NaCl) miktarı Ek-1'e uygun olur; bu değerlere mezokarpta (etli kısımda) bakılır (m.5/1-d)

Yani bir zeytin ya bu özellikleri taşıyor ve piyasaya sunulabiliyor, ya taşımıyor. Arada bir derecelendirme yok.

Dane iriliği: tek sayısal gruplandırma

Tebliğin sayısal gruplandırma yaptığı tek yer boy. m.4 tanımı veriyor: "Dane iriliği: Bir kilogram zeytinin dane adedini (Dane sayısı/kg)".

Ölçü ters çalışıyor: dane sayısı arttıkça zeytin küçülüyor. Bir kilogramda 80 dane varsa iri, 350 dane varsa küçük zeytindir.

m.5/1-(i): dane iriliği "çekirdeksiz, dolgulu ve bütün haldeki tüm zeytinlere" uygulanıyor; aralıklar Ek-2'deki tabloda. Ambalajda belirtilen en düşük dane sayısından az olabiliyor, ama en yüksek dane sayısından en fazla %5 daha çok olabiliyor.

Bu sayfa Ek-2'deki aralıkları vermiyor; tablo tebliğin ekinde ve bu çalışmada okunmadı.

Etikette ne yazmak zorunda?

m.12 etiketlemeyi ayrıntılı düzenliyor ve bazı hükümleri doğrudan tüketiciyi koruyor:

  • a) Ürün adı işleme şekli, olgunluk derecesi ve sunuş şekline göre desteklenir; işleme şekli ürün adı ile aynı puntoda belirtilir.
  • c) Zeytin çeşidi, ürün adının puntosundan büyük olmamak şartıyla "……çeşidi" diye yazılabilir — ama zeytin çeşidi ürün adı olarak kullanılmaz.
  • ç) Dolgulu zeytinlerde ürün adı dolgu maddesinin adıyla ifade edilir.
  • d) Salata zeytinlerde zeytin oranı "%... zeytin içerir." biçiminde, ürün adıyla aynı yüzde belirtilir.

(a) bendindeki "aynı puntoda" kuralı, işleme şeklinin küçük puntoyla gizlenmesini engelliyor.

Zeytinyağında sınıflandırmanın bambaşka bir ölçüte — asitliğe — dayandığını zeytinyağı asitlik derecesi sayfasında açtık. En üst kademe için naturel sızma zeytinyağı nedire, zeytinyağı sayılmayan ürün için pirina yağı nedire, bu tebliğlerin hangi sistemin parçası olduğu için Türk Gıda Kodeksi nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Son kontrol: 18 Kasım 2026.

Bu Sayfada Ne Yok?

  • Ek-2'deki dane iriliği aralıkları ve derece kodları yok; tablo tebliğin ekinde ve bu çalışmada okunmadı.
  • Ek-1'deki tuz ve pH sınır değerleri yok; aynı sebeple.
  • Uluslararası standartlardaki kalite sınıfları yok. Türk Gıda Kodeksi'nde kalite sınıfı bulunmadığı metin üzerinde doğrulandı; başka standartlarda bulunup bulunmadığı bu çalışmada açılmadı.
  • Zeytin çeşitlerinin (Gemlik, Ayvalık vb.) özellikleri yok; tebliğ çeşit adlarını düzenlemiyor.
  • Evde zeytin işleme veya salamura tarifi yok.
  • Sağlık iddiası, beslenme önerisi veya tedavi edici etki yazılmaz.
  • Fiyat, rekolte, marka ve satın alma tavsiyesi yok.
  • Astroloji ve fal içeriği yok; kişisel veri niteliğinde bilgi yazılmaz.

Sık Sorulan Sorular

Sofralık zeytin kaç eksende sınıflandırılıyor?

Üç: olgunluk derecesi (yeşil, rengi dönük/pembe, siyah), işleme şekli (doğal ve işlem görmüş) ve piyasaya sunuş şekli. Bunlar birbirinin alternatifi değil; aynı ürün üçünde birden yer alır.

Türk Gıda Kodeksi'nde zeytin kalite sınıfı var mı?

Yok. Tebliğin tam metninde "kalite sınıfı" ifadesi ve "ekstra" kelimesi geçmiyor. Sınıflandırma yalnızca olgunluk, işleme ve sunuş şekli üzerinden yapılıyor; kalite ise 5 inci maddedeki asgari ürün özellikleriyle belirleniyor.

Dane iriliği nasıl ölçülüyor?

Tebliğin 4 üncü maddesine göre dane iriliği, "bir kilogram zeytinin dane adedi". Ölçü ters çalışır: dane sayısı arttıkça zeytin küçülür.

Doğal zeytinin acı olması kusur mu?

Tebliğ bunu beklenen bir özellik olarak yazıyor. 5 inci maddenin (e) bendi: "Doğal zeytin daha fazla meyve aromasına sahiptir, hafif acı tatta olabilir."

Salata zeytinde zeytin oranı ne kadar olmalı?

5 inci maddenin (ç) bendine göre, süzme ağırlık üzerinden ilave edilen karışım maddeleri toplamının en az %70'i. Ayrıca etikette "%... zeytin içerir." ifadesi ürün adıyla aynı yüzde belirtilmeli.

Zeytin çeşidi ürün adı olarak yazılabilir mi?

Yazılamaz. 12 nci maddenin (c) bendi, zeytin çeşidinin ürün adının puntosundan büyük olmamak şartıyla "……çeşidi" biçiminde belirtilebileceğini, ancak ürün adı olarak kullanılamayacağını söylüyor.

Kaynak: Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2014/33), m.4, m.5, m.12 ve m.16, RG 23/8/2014-29097. Tebliğin tam metni 18 Kasım 2026'da açılıp okundu; Ek-1 ve Ek-2 ayrı dosyalarda olduğu için içerikleri aktarılmadı. Bu tebliğ, RG 25/5/2008-26886'da yayımlanan 2008/24 sayılı tebliği yürürlükten kaldırmıştır.

Yorumlar (0)

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.

Yorum Yap