
Zeytin sıkıldıktan sonra geriye bir posa kalır: çekirdek parçaları, kabuk, meyve eti ve bir miktar yağ. Buna pirina deniyor. Pirinadan da yağ çıkarılabiliyor — ama o yağ, mevzuat bakımından zeytinyağı değil.
Dayanak, Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26), RG 17 Eylül 2017 – 30183. Tebliğin adı bile ayrımı gösteriyor: zeytinyağı ve pirina yağı — iki ayrı ürün grubu.
Neden zeytinyağı sayılmıyor?
Cevap, zeytinyağının tanımındaki dışlama cümlesinde. m.4/2: "Zeytinyağı, sadece zeytin ağacı, Olea europaea L. meyvelerinden elde edilen yağlardır. Çözücü kullanılarak ekstrakte edilen veya reesterifikasyon işlemi ile doğal trigliserid yapısı değiştirilmiş yağlar ve diğer yağlarla karışımı bu tanımın dışındadır."
Pirina yağının elde ediliş biçimi tam olarak bu dışlamanın içine düşüyor. m.4/1-a — Ham pirina yağı: "Pirinanın çözücülerle ekstraksiyonu veya diğer fiziksel işlemler sonucu elde edilen, reesterifikasyon işleminden geçmemiş, diğer yağlar ve karışımları ile karıştırılmamış, doğrudan tüketime uygun olmayan, rafinasyon veya teknik amaçlı kullanıma uygun yağı"
Yani ayrım bir kalite yargısı değil, bir yöntem ayrımı: zeytinyağı meyveden mekanik yolla, pirina yağı posadan çözücüyle elde ediliyor.
Üç ayrı pirina ürünü
Tebliğ pirina tarafında da kademeler kuruyor:
- Ham pirina yağı (m.4/1-a) — çözücülerle ekstraksiyon veya diğer fiziksel işlemlerle elde edilen, doğrudan tüketime uygun olmayan yağ
- Rafine pirina yağı (m.4/1-c) — "Ham pirina yağının doğal trigliserid yapısında değişikliğe yol açmayan metotlarla rafine edilmesi sonucu elde edilen ve serbest yağ asitliği oleik asit cinsinden her 100 gramda 0,3 gramdan fazla olmayan yağ"
- Pirina yağı (m.4/1-b) — "Rafine pirina yağı ve doğrudan tüketime uygun natürel zeytinyağları karışımından oluşan, serbest yağ asitliği oleik asit cinsinden her 100 gramda 1,0 gramdan fazla olmayan yağ"
Üçüncüsü dikkat çekici: piyasada "pirina yağı" adıyla satılan ürün saf pirina yağı değil, rafine pirina yağı ile natürel zeytinyağının karışımı. Ham pirina yağı doğrudan tüketime uygun olmadığı için tek başına satılmıyor.
Zeytinyağı tarafındaki karşılığı
Yapı, zeytinyağı tarafındaki kademelenmeyle birebir paralel:
- Ham pirina yağı ↔ ham zeytinyağı / rafinajlık — ikisi de doğrudan tüketime uygun değil
- Rafine pirina yağı ↔ rafine zeytinyağı — ikisinin de asitlik üst sınırı 0,3
- Pirina yağı ↔ riviera zeytinyağı — ikisi de karışım, ikisinin de asitlik üst sınırı 1,0
Yani asitlik sınırları aynı. Ayrım asitlikten değil, hammaddeden ve yöntemden geliyor. Bu, asitliğin tek başına ölçüt olmadığını gösteren en açık örnek.
Ad karışıklığı nasıl önleniyor?
Tebliğ, zeytinyağı tanımını dar tutarak ve pirina ürünlerini ayrı kalemler hâlinde tanımlayarak iki grubun birbirinin yerine kullanılmasını engelliyor. Tebliğin 1 inci maddesi de amacı "zeytinyağları ve pirina yağlarının tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretilmesi"ne ilişkin düzenlemeler olarak tarif ediyor — ikisi baştan ayrı anılıyor.
Bu sayfa, etiket üzerinde pirina yağının nasıl adlandırılacağına dair kuralı vermiyor; o hüküm tebliğin etiketleme maddesinde ve bu çalışmada okunmadı.
Bir not: rafinasyon neyi değiştirmiyor
Hem rafine zeytinyağı hem rafine pirina yağı tanımında aynı ifade geçiyor: "doğal trigliserid yapısında değişikliğe yol açmayan metotlarla". Yani rafinasyon, yağın temel yapısını değiştirmeden yapılması gereken bir işlem olarak tarif ediliyor.
Asitlik kademelerinin tamamı için zeytinyağı asitlik derecesi sayfasına, natürel olmanın şartları için naturel sızma zeytinyağı nedire, sofralık zeytinin ayrı tebliği için sofralık zeytin sınıflandırmasına, bu tebliğlerin yerini anlamak için Türk Gıda Kodeksi nedir sayfasına bakabilirsiniz.
Son kontrol: 18 Kasım 2026.
Bu Sayfada Ne Yok?
- Pirina yağının etikette nasıl adlandırılacağına dair kural yok; hüküm tebliğin etiketleme maddesinde ve bu çalışmada okunmadı.
- Ekstraksiyonda kullanılan çözücülerin adları ve kalıntı sınırları yok; tebliğin okunan maddelerinde geçmiyor.
- Ek-1 ve Ek-2 tablolarındaki ayırt edici değerler yok; ayrı dosyalarda olduğu için okunamadı.
- Pirina yağının hangi amaçlarla kullanıldığına dair bilgi yok; tebliğ yalnızca "rafinasyon veya teknik amaçlı kullanıma uygun" diyor.
- Pirinanın yakıt veya yem olarak değerlendirilmesi yok; farklı bir mevzuatın konusu.
- Sağlık iddiası, beslenme önerisi veya tedavi edici etki yazılmaz.
- Fiyat, marka ve satın alma tavsiyesi yok.
- Astroloji ve fal içeriği yok; kişisel veri niteliğinde bilgi yazılmaz.
Sık Sorulan Sorular
Pirina nedir?
Zeytinyağı üretiminden geriye kalan posadır. Tebliğ, bu posadan çözücülerle ekstraksiyon veya diğer fiziksel işlemler sonucu elde edilen yağı "ham pirina yağı" olarak tanımlıyor.
Pirina yağı neden zeytinyağı sayılmıyor?
Tebliğin zeytinyağı tanımı, çözücü kullanılarak ekstrakte edilen yağları açıkça dışarıda bırakıyor. Pirina yağının elde ediliş biçimi bu dışlamanın içine düşüyor.
Kaç çeşit pirina ürünü tanımlı?
Üç: ham pirina yağı, rafine pirina yağı ve pirina yağı. Piyasada "pirina yağı" adıyla satılan ürün, rafine pirina yağı ile doğrudan tüketime uygun natürel zeytinyağlarının karışımıdır.
Ham pirina yağı doğrudan tüketilebilir mi?
Tebliğ onu "doğrudan tüketime uygun olmayan, rafinasyon veya teknik amaçlı kullanıma uygun" yağ olarak tanımlıyor.
Pirina yağının asitlik sınırı kaç?
Rafine pirina yağında oleik asit cinsinden 100 gramda 0,3; karışım olan pirina yağında 1,0. Bu değerler rafine zeytinyağı ve riviera zeytinyağındaki sınırlarla aynı.
Asitlikleri aynıysa aradaki fark ne?
Hammadde ve yöntem. Zeytinyağı meyveden mekanik yolla, pirina yağı posadan çözücüyle elde ediliyor. Bu, asitliğin tek başına ayırt edici ölçüt olmadığını gösteren en açık örnek.
Kaynak: Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26), m.1 ve m.4, RG 17/9/2017-30183. Metin 18 Kasım 2026'da açılıp okundu; etiketleme maddesi ile Ek-1 ve Ek-2 tabloları bu çalışmada okunmadı.






Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.